De bladeren kleuren, de avonden worden kouder en toch voelt de tuin nog zomers aan. Juist dat is het verraderlijke aan deze tijd van het jaar. Gemiddeld valt de eerste nachtvorst in Nederland rond 21 oktober, blijkt uit cijfers van het KNMI, en op zandgrond in het binnenland kan het zelfs eerder. Eén koude nacht is genoeg om dahlia's, geraniums of een citrusboompje in de kiem te smoren. Wie nu een paar dingen regelt, voorkomt dat straks.
De grond is warm, de lucht niet
Dat is het rare aan oktober: overdag kan het nog 17 graden zijn terwijl het 's nachts onder nul duikt. De bodem houdt warmte langer vast dan de lucht, dus je tuin oogt nog vol en groen terwijl de temperatuur op planthoogte al gevaarlijk daalt. Zodra de nachttemperatuur onder de 3 graden komt, loop je risico. Check daarom de komende weken gewoon elke avond de weersverwachting in plaats van te vertrouwen op hoe de tuin eruitziet.
Heb je de tuin nog niet winterklaar gemaakt? Lees dan ook waarom je niet alles in één keer hoeft op te ruimen, want sommige rommel in de border beschermt juist insecten én de bodem.
Welke planten lopen nu het meeste gevaar
Niet elke plant is even kwetsbaar. Mediterrane soorten en planten met veel water in de stengels voelen vorst het eerst. Let extra op bij:
- Dahlia's en begonia's, de klassieke knollenplanten die in de herfst nog volop bloeien
- Geraniums en andere potplanten die de hele zomer buiten hebben gestaan
- Citrusplanten, olijfboompjes en andere mediterrane soorten in pot
- Jonge aanplant en stekken die nog geen stevig wortelstelsel hebben
- Vijgenbomen en hortensia's die net zijn aangeplant dit jaar
Oudere, inheemse beplanting zoals vaste planten, heesters en de meeste bomen redt zich prima zonder ingrijpen. Die zijn al generaties gewend aan Nederlandse winters.
Vlies, jute of bubbeltjesplastic: wat werkt echt
Voor planten die in de volle grond staan, is een ademend doek de beste keuze. Vlies of jute laat je om een struik of boompje heen, zodat de wind wordt gebroken zonder dat vocht vast komt te zitten. Wikkel het losjes, niet strak, anders drukt het de takken kapot bij de eerste storm.
Voor potten werkt een dikke laag boomschors of stro rond de voet van de plant goed, dat isoleert de wortels en houdt vocht vast. Bubbeltjesplastic is vooral geschikt om de pot zelf in te pakken, want terracotta en veel keramiek barsten bij vorst doordat het materiaal vocht opneemt. Zet potten waar mogelijk op voetjes, zodat ze niet in een plas water blijven staan die kan bevriezen.
Wie net klaar is met het planten van bloembollen, doet er trouwens goed aan om ook daar een laagje mulch overheen te leggen. Check wanneer je het beste bloembollen kunt planten als je daar nog niet aan toe bent gekomen.
Potplanten naar binnen, maar niet zomaar ergens
De meest kwetsbare planten haal je het best gewoon naar binnen zodra de voorspelling onder de 3 graden duikt. Geraniums, laurier en citrusplanten overwinteren het liefst in een lichte, koele ruimte zoals een garage, serre of onverwarmde bijkeuken. Zet ze niet meteen in een warme woonkamer, want die overgang is voor veel planten net zo schadelijk als de vorst zelf. De plant denkt dan dat het lente is en begint te groeien op een moment dat er te weinig licht is, waardoor je lange, zwakke scheuten krijgt.
Geen plek binnen? Zet potten dan tegen een muur aan de zuidkant van het huis. Die houdt overdag warmte vast en geeft die 's nachts weer af, wat al snel een paar graden verschil scheelt.
Ook je moestuin vraagt nu om een laatste ronde
Staan er nog tomaten, courgettes of pompoenen buiten, dan is dit het moment om de balans op te maken. Tomatenplanten knappen af bij de eerste nachtvorst en groene tomaten rijpen daarna niet meer bij, dus pluk ze liever nu en laat ze binnen narijpen op de vensterbank. Pompoenen en courgettes kun je prima nog even laten staan, mits je ze 's nachts afdekt met een oude deken of vlies zodra er vorst wordt voorspeld. Winterharde gewassen zoals spruiten, boerenkool en prei hebben juist baat bij een nachtje vorst, die maakt ze zoeter.
Heb je kruiden in pot op het terras staan, zoals basilicum of citroenverbena? Die zijn minstens zo gevoelig als geraniums en verdienen dezelfde behandeling: naar binnen of goed inpakken zodra het kwik duikt.
Dit is het moment om nu te plannen, niet pas bij de eerste witte ochtend
Het verschil tussen een tuin die de winter goed doorkomt en een die er volgend voorjaar kaal bij ligt, zit 'm vaak in een paar uur werk in oktober. Loop dit weekend je tuin door, maak een lijstje van wat kwetsbaar is en regel alvast vlies, mulch of een plekje binnen. Dan hoef je niet midden in de nacht in je pyjama de tuin in als de app ineens vorst voorspelt.
Heb je ook nog een vermoeid gazon na de droge zomer? Dan is dit ook het moment om dat aan te pakken: zo herstel je een verdroogd gazon voordat de kou echt doorzet.