Buiten wordt het 's avonds al vroeg donker en de eerste nachtvorst hangt in de lucht. Precies nu, half oktober, zijn egels in je tuin druk met iets wat je waarschijnlijk niet doorhebt: ze zoeken een slaapplek voor de winter. Een strak aangeharkte, kale tuin is voor een egel het slechtste nieuws dat er is, terwijl een tuin die er iets rommelig bijligt juist precies is wat hij nodig heeft. Met een paar simpele aanpassingen maak je van je achtertuin een veilige schuilplek, zonder dat het je een hele middag kost.
Egels zoeken nu alvast een plek om te slapen
Vanaf half oktober beginnen egels met hun voorbereiding op de winterslaap. Ze eten in de schemering extra veel, bouwen vet op en zoeken ondertussen een rustige, droge plek om te nestelen. Afhankelijk van de temperatuur gaan ze ergens tussen eind oktober en december echt in winterslaap, al verschuift dat moment steeds vaker: door zachtere winters wachten sommige egels pas tot januari. Dat betekent dat je de komende weken extra voorzichtig moet zijn tijdens tuinwerk. Een compostbak omschoppen of een stapel takken verplaatsen kan een egel die er al in zit flink verstoren of zelfs verwonden, dus loop eerst even met je handen door een hoop voordat je hem weghaalt.
Laat het blad gewoon liggen
De meeste Nederlanders harken hun tuin instinctief kaal zodra de bladeren vallen, maar dat is precies wat je nu niet wilt. Een hoopje blad en takken onder een heg of struik is voor een egel het beste nestmateriaal dat er bestaat: warm, droog en volledig uit de wind. Dat sluit aan bij wat we eerder schreven over je tuin winterklaar maken: een tuin die er deze maanden iets rommelig bijligt, doet de natuur in je achtertuin meer goed dan een kale, aangeveegde border. Heb je toch liever een opgeruimd gazon, verzamel het blad dan niet in een plastic zak voor de groenbak, maar leg het in een hoek bij de schutting. Je werk is hetzelfde, het resultaat voor de egel totaal anders.
Zo herken je of er al een egel in jouw tuin woont
Voordat je iets gaat bouwen, is het handig om te weten of er überhaupt een egel over de vloer komt. Kleine, donkere, cilindervormige keutels op het gazon of tussen de planten zijn het duidelijkste signaal. Ook gaatjes of verse kuiltjes in de border, waar een egel naar larven en slakken heeft gewroet, wijzen erop dat er een gast rondloopt. Hoor je 's avonds een ritselend of snuivend geluid vanuit een border of onder de schuur, dan is de kans groot dat je al een egel hebt zonder dat je het wist. In dat geval is het extra belangrijk om de komende weken niets rigoureus aan te pakken op die plek.
Een egelhuis zet je in een paar stappen neer
Heb je geen geschikte hoek met blad en takken, dan is een egelhuis een snelle oplossing. De vuistregel is minimaal 30 bij 30 centimeter, met een opening van maximaal 10 centimeter breed. Groter mag, kleiner niet, want anders kan een kat of hond er ook bij. Zet het huisje op een rustige, droge plek in de schaduw, met de opening uit de overheersende windrichting, en bedek het met een laag aarde en blad zodat het niet wegwaait en opvalt tussen de begroeiing. Dezelfde hoek waar je kwetsbare planten tegen de eerste nachtvorst beschermt is vaak ook een prima plek voor een egelhuis: beschut, uit de wind en niet te druk bezocht door jezelf of huisdieren.
Voer en water, maar dan wel de juiste
Wil je egels in je tuin extra op weg helpen, zet dan 's avonds een schaaltje kattenbrokjes en een bakje schoon water buiten. Doe dat op een vaste plek en tijd, egels komen daar snel op terug zodra ze de route eenmaal kennen. Wat je nooit moet geven is melk: egels zijn lactose-intolerant en kunnen daar flink ziek van worden, ook al staat dat beeld van een egel met een schoteltje melk nog in veel hoofden. Volgens Egelbescherming Nederland is gewoon kattenvoer de beste keuze. Een opening in je schutting van ongeveer 10 bij 10 centimeter, een zogenaamde egelsnelweg, helpt egels bovendien om tussen tuinen te bewegen op zoek naar voedsel en slaapplekken, want één tuin is vaak te klein voor hun hele leefgebied.
Let op bij tuinwerk en de robotmaaier
De meeste schade aan egels ontstaat niet door onwil, maar door onwetendheid. Een robotmaaier die 's nachts doorwerkt, ziet een opgerolde egel niet aankomen en kan ernstig letsel veroorzaken. In België is dat probleem groot genoeg dat Wallonië robotmaaiers inmiddels aan strenge regels bindt, terwijl Nederland dat nog niet doet. Zet je robotmaaier daarom de komende weken 's nachts uit, of laat hem alleen overdag draaien. Maai je zelf nog handmatig, controleer dan eerst of je gazon na de droge zomer alweer dicht genoeg is voor een laatste beurt dit jaar. Let ook op netten rond fruitbomen of bessenstruiken: hou ze onder de 15 tot 20 centimeter boven de grond, anders raken egels er makkelijk in verstrikt en komen ze er zonder hulp niet meer uit. Het zijn kleine aanpassingen, maar voor de egel in jouw tuin maken ze het verschil tussen een veilige winter en een hele slechte start van het voorjaar.